Ekonomia Eksperymentalna

Psychologiczna teoria decyzji. Józef Kozielecki. PWN. Warszawa 1977.

Józef Kozielecki, autor "Psychologicznej teorii decyzji" jest jednym z największych polskich psychologów. O jego karierze naukowej można pisać wiele. Nadmienię tylko, że w ubiegłym roku otrzymał doktorat honoris causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Otrzymał też nagrodę Polskiej Akademii Nauk za monografię, która jest przedmiotem tej recenzji. Józef Kozielecki jest autorem wielu książek dotyczących teorii decyzji. Między innymi "Psychologia procesów przeddecyzyjnych" (1969), czy właśnie "Psychologiczna teoria decyzji". Jest to jeden z głównych przedmiotów zainteresowań naukowych Kozieleckiego.

Mimo że książka wydana została już ponad 30 lat temu, nie traci znacznie na aktualności. Kozielecki niejednokrotnie swoimi publikacjami wyprzedzał trendy w światowej psychologii. "Psychologiczna teoria decyzji" mówi o podstawowych teoriach podejmowania przez ludzi decyzji w czasie. Autor konfrontuje odkrycia naukowców i własne badania z teorią racjonalnego podejmowania decyzji. Dużo miejsca pozostawia też na przedstawienie zastowowań teorii, jej osiągnięć i perspektyw.

Zważywszy na szeroki zakres podejmowanych tematów, książka jest obszerna. Student zainteresowany podejmowaniem decyzji i próbami go przewidywania nie powinien mieć problemów ze zrozumieniem przedstawianej teorii. Kozielecki ma wyjątkowy wśród polskich naukowców talent do opisywania trudnych spraw w klarowny sposób. Podręcznik nie traci przy tym na rzetelności i poziomie zaawansowania języka. Do przeczytania książki ze zrozumieniem potrzebne jest też elementarne przygotowanie z matematyki. Szczególnie istotne jest zapoznanie się z podstawami rachunku prawdopodobieństwa.

Sama książka podzielona jest na kilkanaście rozdziałów, które dotyczą podmiotów podejmowania decyzji i samego procesu. We wprowadzeniu Kozielecki zaznacza czym jest psychologiczna teoria decyzji i co ją wyróżnia na tle innych teorii podejmowania decyzji. Charakteryzuje decydenta, zamknięte i statyczne zadania decyzyjne. Mówi o kolejnych procesach podejmowania decyzji: wartościowaniu wyników, alternatyw, prawdopodobieństwa. Przedstawia metody używane przez ludzi w podejmowaniu decyzi: algorytmiczne, heurystyczne. Skupia się też na zadaniach dynamicznych i otwartych, nie poświęcając im jednak tak wiele miejsca jak zadaniom statycznym. Na koniec próbuje rozstrzygnąć, czy środowisko, czy może jednak osobowość decydenta ma większy wpływ na decyzję. Ostatnie rozdziały poświęcone są grupowemu podejmowaniu decyzji i wspominanym już perspektywom, osiągnięciom i zastosowaniu teorii.

Na co warto zwrócić uwagę, to na pewno sposób w jaki Kozielecki wypowiada się o teorii (pierwszy i dwa ostatnie rozdziały). Z samego przedstawionego materiału warto zwróćić uwagę na teorię użyteczności subiektywnej, osobowościowe i środowiskowe uwarunkowania decyzji ryzykownych, czy strategie wyboru. Powyższe a także pozostałe zagadnienia z tej dziedziny w badaniach z zakresu ekonomii eksperymentalnej mogą okazać się niezbędne. Eksperymenty ekonomiczne dotyczą bowiem decyzji ludzi w otoczeniu ekonomicznym. Otoczenie to jednak nie tworzy z nich homo oeconomicusa, dlatego język psychologii jest tutaj jak najbardziej wskazany. Synteza psychologii i ekonomii może doprowadzić także do zwiększenia skuteczności samej ekonomii w przewidywaniu zjawisk i proponowaniu rozwiązań głównych problemów w gospodarce. W skali mikroekonomicznej psychologiczna teoria decyzji przyda się w asymetrii informacji, dobrach publicznych i wielu innych zagadnieniach.

Książka dotyka większości ówczesnych części psychologicznej teorii decyzji. "Psychologiczna teoria decyzji" Kozieleckiego to prawdziwe kompedium wiedzy z tej dziedziny. Warto jednak uzupełnić wiedzę nowszymi publikacjami. Niestety nie jest ich wiele wśród polskich wydań. Natomiast sama "Psychologiczna teoria decyzji" jest praktycznie niedostępna. Należy jej poszukiwać w antykwariatach lub na aukcjach internetowych.